Selamlar! Hepimiz teknolojiyle \u00e7evrilmi\u015f durumday\u0131z. Sabah uyan\u0131yoruz, elimiz telefonda. \u0130\u015fe gidiyoruz, bilgisayar ba\u015f\u0131nday\u0131z. Ak\u015fam geliyoruz, televizyonda bir \u015feyler izliyoruz. Peki, bu cihazlar\u0131n kontrol\u00fc ne kadar bizde?<\/p>\n\n\n\n
Size bir soru: En son ne zaman bilgisayar\u0131n\u0131z, tam da en acil i\u015finizin ortas\u0131nda, “Ben \u015fimdi g\u00fcncellenmek zorunday\u0131m, kapat\u0131yorum,” dedi ve sizi \u00e7aresizce bekletti? Veya yeni ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z o canavar gibi bilgisayar, birka\u00e7 ay i\u00e7inde “\u015fi\u015fmeye”, yava\u015flamaya ve sizi \u00e7ileden \u00e7\u0131karmaya ba\u015flamad\u0131 m\u0131? Ya da daha k\u00f6t\u00fcs\u00fc, “Bu program\u0131 kullanmak i\u00e7in \u015fu kadar para \u00f6demelisin,” diyen lisans uyar\u0131lar\u0131?<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte bu, “kullan\u0131c\u0131” olman\u0131n modern tan\u0131m\u0131. Cihaz\u0131n sahibi biziz ama kurallar\u0131 koyan ba\u015fkalar\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Peki ya size desem ki, t\u00fcm bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, tamamen size ait, sizin kurallar\u0131n\u0131z\u0131 dinleyen, h\u0131zl\u0131, g\u00fcvenli ve tamamen \u00fccretsiz<\/em> bir d\u00fcnya var?<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte o d\u00fcnyan\u0131n ad\u0131: Linux<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n \u00d6nce \u015fu en b\u00fcy\u00fck yan\u0131lg\u0131y\u0131 bir k\u0131ral\u0131m: “Linux zordur.”<\/p>\n\n\n\n Hay\u0131r. Art\u0131k de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n Belki 20 y\u0131l \u00f6nce, bir s\u00fcr\u00fcc\u00fcy\u00fc (driver) y\u00fcklemek i\u00e7in siyah ekrana gizemli kodlar yazman\u0131z gerekebilirdi. Ama bug\u00fcn, Linux Mint<\/strong>, Ubuntu<\/strong> veya Pop!_OS<\/strong> gibi da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131 kurmak, bir Windows kurmaktan daha kolay<\/em>. Evet, yanl\u0131\u015f okumad\u0131n\u0131z, daha kolay.<\/p>\n\n\n\n Peki nedir bu Linux? En basit haliyle, Windows veya macOS gibi bir i\u015fletim sistemidir. Bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n donan\u0131m\u0131yla (ekran kart\u0131, i\u015flemci) sizin kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z programlar (taray\u0131c\u0131, m\u00fczik \u00e7alar) aras\u0131nda k\u00f6pr\u00fc kuran ana yaz\u0131l\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ama onu di\u011ferlerinden ay\u0131ran \u015fey “\u00e7ekirde\u011fi” de\u011fil, felsefesidir.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte bu uzun makalenin as\u0131l sebebi bu. Size Linux’un o “teknik” g\u00f6r\u00fcnen d\u00fcnyas\u0131n\u0131n asl\u0131nda ne kadar “insani” faydalar sundu\u011funu anlatmak istiyorum.<\/p>\n\n\n\n “\u00dccretsiz” kelimesi teknoloji d\u00fcnyas\u0131nda genellikle bir tuzakt\u0131r. “\u00dcr\u00fcn\u00fc \u00fccretsiz kullan, ama verilerin benim olsun” derler.<\/p>\n\n\n\n Linux’ta bu yok. Linux bedavad\u0131r. \u0130\u015fletim sistemi i\u00e7in 5.000 TL lisans \u00fccreti \u00f6demezsiniz. Daha da g\u00fczeli, i\u00e7indeki yaz\u0131l\u0131mlar da bedavad\u0131r. Microsoft Office i\u00e7in para vermenize gerek yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u00e7inde LibreOffice<\/strong> var (ve Word, Excel dosyalar\u0131n\u0131z\u0131 t\u0131k\u0131r t\u0131k\u0131r a\u00e7ar). Photoshop i\u00e7in b\u00fct\u00e7e ay\u0131rman\u0131za gerek yok, \u00e7\u00fcnk\u00fc GIMP<\/strong> veya Krita<\/strong> var.<\/p>\n\n\n\n Bu, “korsan” yaz\u0131l\u0131m kullanma derdini sonsuza dek bitiren bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte bu benim i\u00e7in en can al\u0131c\u0131 noktalardan biri. Hepimize s\u00fcrekli “yeni” olan\u0131 almam\u0131z dayat\u0131l\u0131yor. 3-4 y\u0131ll\u0131k bilgisayar “eskidi” diye yaftalan\u0131yor. Neden? \u00c7\u00fcnk\u00fc yeni Windows s\u00fcr\u00fcm\u00fc onu yava\u015flat\u0131yor, \u015fi\u015firiyor.<\/p>\n\n\n\n Linux, kaynaklar\u0131 o kadar verimli kullan\u0131r ki… Evde o “art\u0131k a\u00e7\u0131lm\u0131yor” diye dolaba kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131z, 10 y\u0131ll\u0131k eski diz\u00fcst\u00fc bilgisayar\u0131n\u0131z var ya? Ona hafif bir Linux da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 (mesela Lubuntu veya Zorin OS Lite) kurun ve ne oldu\u011funa inanamayacaks\u0131n\u0131z. \u0130nternette gezinmek, film izlemek, yaz\u0131 yazmak i\u00e7in o bilgisayar\u0131n bir anda modern bir cihazdan farks\u0131z, hatta daha h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6receksiniz.<\/p>\n\n\n\n Linux, “t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na” at\u0131lm\u0131\u015f teknolojik bir tokatt\u0131r. O, “kullan ve at” de\u011fil, “onar ve kullan” felsefesidir. Bu, hem cebiniz hem de gezegenimiz i\u00e7in iyidir.<\/p>\n\n\n\n Bir Linux kullan\u0131c\u0131s\u0131na “Hangi antivir\u00fcs program\u0131n\u0131 kullan\u0131yorsun?” diye sorun. Muhtemelen size g\u00fcl\u00fcmseyerek “Kullanm\u0131yorum,” diyecektir.<\/p>\n\n\n\n Linux’un mimarisi, Windows’tan temelde farkl\u0131d\u0131r. Vir\u00fcslerin ve k\u00f6t\u00fc ama\u00e7l\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n sisteme bula\u015fmas\u0131 neredeyse<\/em> imkans\u0131zd\u0131r. (Evet, imkans\u0131z de\u011fil ama bir Windows sistemiyle k\u0131yaslanamayacak kadar g\u00fcvenlidir).<\/p>\n\n\n\n O “bilgisayar yava\u015flad\u0131, kesin vir\u00fcs girdi” endi\u015fesi olmadan, arka planda s\u00fcrekli sisteminizi taray\u0131p yava\u015flatan o a\u011f\u0131r antivir\u00fcs programlar\u0131 olmadan bilgisayar kullanman\u0131n keyfini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. \u0130\u015fte bu, Linux’un standart halidir.<\/p>\n\n\n\n Windows 11’de “Ba\u015flat” men\u00fcs\u00fcn\u00fc soldan al\u0131p sa\u011fa koymak istediniz mi? Ya da o can s\u0131k\u0131c\u0131 “Widget’lar” butonunu kald\u0131rmak? Bunun i\u00e7in bile ya ayarlarda bo\u011fu\u015fman\u0131z ya da ek programlar kurman\u0131z gerekir.<\/p>\n\n\n\n Linux’ta ise durum \u015fudur: “Be\u011fenmedin mi? De\u011fi\u015ftir.”<\/p>\n\n\n\n Sadece ba\u015flat men\u00fcs\u00fcn\u00fc de\u011fil, isterseniz t\u00fcm masa\u00fcst\u00fc g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirebilirsiniz. \u0130sterseniz macOS gibi g\u00f6r\u00fcnen bir aray\u00fcz (KDE Plasma), isterseniz s\u00fcper minimalist, sadece klavyeyle y\u00f6netilen bir aray\u00fcz kurabilirsiniz. Her \u015fey sizin zevkinize, sizin i\u015f ak\u0131\u015f\u0131n\u0131za kalm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n Bilgisayar\u0131n\u0131z size “G\u00fcncelleme yapaca\u011f\u0131m!” diye emretmez<\/em>. Size “Yeni g\u00fcncellemeler var, kurmak ister misin?” diye sorar<\/em>. O an istemiyorsan\u0131z, kurmazs\u0131n\u0131z. Patron sizsiniz.<\/p>\n\n\n\n \u015eu an kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015fletim sistemleri, ne yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131, hangi sitelere girdi\u011finizi, hangi programlar\u0131 ne kadar kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 “deneyimi iyile\u015ftirmek” (telemetri) ad\u0131 alt\u0131nda s\u00fcrekli olarak \u00fcreticisine raporlar.<\/p>\n\n\n\n Linux’un b\u00f6yle bir derdi yoktur. Linux, topluluk taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen, a\u00e7\u0131k kaynak kodlu bir projedir. Kodunun i\u00e7inde ne oldu\u011funu herkes g\u00f6rebilir. Gizli bir “veri toplama” arac\u0131 yoktur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Linux’un amac\u0131 size bir \u00fcr\u00fcn satmak veya sizi bir \u00fcr\u00fcne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek de\u011fildir. Amac\u0131, sadece i\u015fini yapan bir i\u015fletim sistemi olmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bilgisayar ba\u015f\u0131ndayken “izlenmedi\u011finizi” bilmek, paha bi\u00e7ilemez bir huzurdur.<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi geldik o ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz “ama”lara.<\/p>\n\n\n\n “Ama ben oyun oynuyorum!”<\/strong> Bu, 10 y\u0131l \u00f6nce ge\u00e7erli bir bahaneydi. Art\u0131k de\u011fil. Steam’in sahibi olan Valve \u015firketi, “Steam Deck” ad\u0131nda Linux tabanl\u0131 bir el konsolu \u00e7\u0131kard\u0131. Bu cihaz i\u00e7in geli\u015ftirdikleri “Proton” teknolojisi sayesinde, binlerce Windows oyunu (Cyberpunk 2077, Elden Ring, Baldur’s Gate 3 dahil) art\u0131k Linux’ta hi\u00e7bir ayar yapmadan<\/em> \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Hatta bazen Windows’tan daha iyi performans veriyor.<\/p>\n\n\n\n “Ama ben Adobe Photoshop \/ Microsoft Office kullanmak zorunday\u0131m!”<\/strong> \u0130\u015fte bu, en hakl\u0131 ve en zorlu engel. E\u011fer mesle\u011finiz gere\u011fi mutlaka<\/em> Adobe paketi (Photoshop, Premiere) kullanmak zorundaysan\u0131z, evet, Linux ana sisteminiz olamaz. (Ger\u00e7i DaVinci Resolve gibi profesyonel video kurgu programlar\u0131n\u0131n Linux deste\u011fi harikad\u0131r).<\/p>\n\n\n\n Microsoft Office konusunda ise, yukar\u0131da dedi\u011fim gibi, LibreOffice neredeyse t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131yor. Ya da hepimizin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, web taray\u0131c\u0131 \u00fczerinden Google Docs veya Office 365 kullanabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n Ben de y\u0131llarca Windows kulland\u0131ktan sonra “Bir deneyeyim,” diyerek ba\u015flad\u0131m. \u00d6nce korka korka, “kesin bir \u015feyi bozar\u0131m” diyerek “Live USB” (yani bilgisayara kurmadan, USB bellekten \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma) ile ba\u015flad\u0131m.<\/p>\n\n\n\n G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u015fey kar\u015f\u0131s\u0131nda \u015fok olmu\u015ftum. Her \u015fey ne kadar h\u0131zl\u0131yd\u0131! \u0130nternet sayfalar\u0131 nas\u0131l bu kadar \u00e7abuk a\u00e7\u0131l\u0131yordu? Hi\u00e7bir program “yan\u0131t vermiyor” diye kilitlenmiyordu.<\/p>\n\n\n\n O g\u00fcn bug\u00fcnd\u00fcr, ana bilgisayar\u0131mda hep Linux var. Kendimi bilgisayar\u0131m\u0131n “kirac\u0131s\u0131” de\u011fil, “ev sahibi” gibi hissediyorum. Bir \u015feyler ters gitti\u011finde (ki \u00e7ok nadir olur), sorunun ne oldu\u011funu ara\u015ft\u0131r\u0131p \u00f6\u011frenebiliyorum<\/em>. \u00c7\u00fcnk\u00fc sistem bana kapal\u0131 bir kutu sunmuyor, t\u00fcm ara\u00e7lar\u0131 veriyor.<\/p>\n\n\n\n E\u011fer bu yaz\u0131 i\u00e7inizde bir merak uyand\u0131rd\u0131ysa, sak\u0131n “Hadi Windows’u silip Linux kuray\u0131m,” demeyin.<\/p>\n\n\n\n Korkmay\u0131n. Ke\u015ffedin. Bilgisayar\u0131n\u0131zla olan ili\u015fkinizi bir “zorunluluktan”, bir “tutkuya” d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u015fans\u0131n\u0131 kendinize verin. Kontrol\u00fc geri alman\u0131n zaman\u0131 gelmedi mi?<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Selamlar! Hepimiz teknolojiyle \u00e7evrilmi\u015f durumday\u0131z. Sabah uyan\u0131yoruz, elimiz telefonda. \u0130\u015fe gidiyoruz, bilgisayar ba\u015f\u0131nday\u0131z. Ak\u015fam geliyoruz, televizyonda bir \u015feyler izliyoruz. Peki, bu cihazlar\u0131n kontrol\u00fc ne kadar bizde? Size bir soru: En son ne zaman bilgisayar\u0131n\u0131z, tam da en acil i\u015finizin ortas\u0131nda, “Ben \u015fimdi g\u00fcncellenmek zorunday\u0131m, kapat\u0131yorum,” dedi ve sizi \u00e7aresizce bekletti? Veya yeni ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z o canavar […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"wpai_generated_summary":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[9],"class_list":["post-46","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-mahremiyet"],"blocksy_meta":{"styles_descriptor":{"styles":{"desktop":"","tablet":"","mobile":""},"google_fonts":[],"version":7}},"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":411,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46\/revisions\/411"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Korkmay\u0131n, O Sadece Bir \u0130\u015fletim Sistemi (Hem de En \u0130yisinden)<\/h2>\n\n\n\n
Neden Umursamal\u0131y\u0131m? (Yani, Bana Ne Faydas\u0131 Var?)<\/h2>\n\n\n\n
1. Bedava. Ama Ger\u00e7ekten BEDAVA.<\/h3>\n\n\n\n
2. Eski Bilgisayar\u0131n\u0131z Asl\u0131nda \u00c7\u00f6p De\u011fil!<\/h3>\n\n\n\n
3. G\u00fcvenlik: “Vir\u00fcs M\u00fc? O Da Ne?”<\/h3>\n\n\n\n
4. Kontrol Tamamen Sizde: Bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n Ger\u00e7ek Sahibi Olun<\/h3>\n\n\n\n
5. Gizlilik: Sizi Dinlemeyen Tek Dost<\/h3>\n\n\n\n
“Ama Benim \u0130\u015fime Yaramaz…” (Ger\u00e7ekten mi?)<\/h2>\n\n\n\n
Benim Linux Yolculu\u011fum ve Size Tavsiyem<\/h2>\n\n\n\n
Nereden Ba\u015flamal\u0131?<\/h2>\n\n\n\n
\n