Bilim, en temel tan\u0131m\u0131yla, evreni anlama ve a\u00e7\u0131klama \u00e7abas\u0131d\u0131r. Bu \u00e7aban\u0131n motoru ise merakt\u0131r; kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan “problemleri” \u00e7\u00f6zme arzusudur. Bilim felsefesi, bilimin bu temel i\u015flevini nas\u0131l yerine getirdi\u011fini, yani problemleri nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlara nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretti\u011fini ve bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin ge\u00e7erlili\u011fini nas\u0131l test etti\u011fini inceler.<\/p>\n\n\n\n
Bilimdeki bir “problem”, g\u00fcnl\u00fck hayattakinden biraz farkl\u0131d\u0131r. Genellikle mevcut bir teori veya “paradigma” (Thomas Kuhn’un pop\u00fclerle\u015ftirdi\u011fi terimle) ile g\u00f6zlemlenen bir olgu aras\u0131ndaki tutars\u0131zl\u0131k, bir anomali veya a\u00e7\u0131klanamayan bir bo\u015fluktur. Bilim insanlar\u0131 bu anomalileri \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in sistematik bir s\u00fcre\u00e7 izler. \u0130\u015fte bilim felsefesinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu ad\u0131mlar:<\/p>\n\n\n\n
Problem \u00e7\u00f6zmenin ilk ve en kritik ad\u0131m\u0131, problemin kendisinin net bir \u015fekilde tan\u0131mlanmas\u0131d\u0131r. Bilimde bu, genellikle “normal bilim” s\u00fcrecinde ortaya \u00e7\u0131kar. Bilim insanlar\u0131, Thomas Kuhn’a g\u00f6re, mevcut paradigmalar\u0131 dahilinde “bulmaca \u00e7\u00f6zmekle” me\u015fguld\u00fcrler.<\/p>\n\n\n\n
Ancak bazen bir bulmaca direni\u015f g\u00f6sterir. Mevcut teorinin \u00f6ng\u00f6r\u00fcleri, deney veya g\u00f6zlem sonu\u00e7lar\u0131yla uyu\u015fmaz. Bu uyu\u015fmazl\u0131k (anomali) fark edildi\u011finde, problem tan\u0131mlanm\u0131\u015f olur. \u00d6rne\u011fin, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Merk\u00fcr’\u00fcn y\u00f6r\u00fcngesindeki k\u00fc\u00e7\u00fck sapmalar, Newton fizi\u011finin \u00e7\u00f6zemedi\u011fi bir anomaliydi. Bu, Einstein’\u0131n Genel G\u00f6relilik kuram\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6zmesi gereken bir problem olarak tan\u0131mland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Problem bir kez tan\u0131mland\u0131ktan sonra, bilim insanlar\u0131 bu anomaliyi a\u00e7\u0131klayabilecek ge\u00e7ici, denenebilir iddialar \u00f6ne s\u00fcrerler. Buna “hipotez” denir. Hipotez, “E\u011fer… ise… o halde…” \u015feklinde form\u00fcle edilebilen, yarat\u0131c\u0131 ama mant\u0131ksal bir \u00f6nermedir.<\/p>\n\n\n\n
Bu a\u015fama, bilimsel yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n zirvesidir. Bilim insan\u0131, mevcut verileri ve teorileri kullanarak, problemi \u00e7\u00f6zebilecek yeni bir mekanizma veya ili\u015fki \u00f6nerir. \u00d6nemli olan, bu hipotezin test edilebilir olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bilim felsefecisi Karl Popper’a g\u00f6re, bilimi bilim olmayandan ay\u0131ran temel \u00f6zellik “do\u011frulanabilirlik” de\u011fil, “yanl\u0131\u015flanabilirlik”tir. Bir hipotezi bilimsel yapan \u015fey, onun yanl\u0131\u015f oldu\u011funun kan\u0131tlanabilme potansiyeline sahip olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu ad\u0131mda bilim insanlar\u0131, hipotezlerini do\u011frulamak i\u00e7in de\u011fil, aktif olarak onu \u00e7\u00fcr\u00fctmek<\/em> i\u00e7in deneyler ve g\u00f6zlemler tasarlar. Hipotezden yola \u00e7\u0131karak \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunurlar (“E\u011fer hipotezim do\u011fruysa, \u015fu deneyi yapt\u0131\u011f\u0131mda \u015fu sonucu g\u00f6rmeliyim”).<\/p>\n\n\n\n E\u011fer deneyin sonucu, \u00f6ng\u00f6r\u00fcy\u00fc desteklemezse, hipotez yanl\u0131\u015flan\u0131r ve terk edilir veya ciddi \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilir. E\u011fer hipotez, say\u0131s\u0131z ve titiz yanl\u0131\u015flama giri\u015fimine ra\u011fmen ayakta kal\u0131rsa, “g\u00fc\u00e7lenir” ve ge\u00e7ici olarak kabul g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Yanl\u0131\u015flanamayan ve testleri ba\u015far\u0131yla ge\u00e7en hipotezler, daha geni\u015f bir a\u00e7\u0131klama \u00e7er\u00e7evesine, yani bir “kurama” (teori) d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bir kuram, tek bir olguyu de\u011fil, birbiriyle ili\u015fkili bir\u00e7ok olguyu a\u00e7\u0131klayan, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunabilen ve birden fazla hipotezi b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran kapsaml\u0131 bir yap\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin, plaka tektoni\u011fi kuram\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7ta depremleri, volkanlar\u0131 ve k\u0131talar\u0131n kaymas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen \u00e7e\u015fitli hipotezlerin bir araya gelmesi ve s\u00fcrekli test edilip g\u00fc\u00e7lenmesiyle olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Bazen bir anomali o kadar derindir ki, mevcut paradigma i\u00e7inde hi\u00e7bir hipotez onu \u00e7\u00f6zemez. Problem, sistemin kendisindedir. Thomas Kuhn’a g\u00f6re bu durumlar “bilimsel krizlere” yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n Bu krizler, ancak “bilimsel devrim” olarak adland\u0131r\u0131lan radikal bir problem \u00e7\u00f6zme eylemiyle a\u015f\u0131l\u0131r. Bu, eski d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131n (paradigman\u0131n) tamamen terk edilip, yerine d\u00fcnyay\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in yepyeni bir kurallar dizisi sunan bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n (\u00f6rne\u011fin, Newton fizi\u011finden Einstein fizi\u011fine ge\u00e7i\u015f) benimsenmesidir. Bu, problemin \u00e7\u00f6z\u00fclmesinin \u00f6tesinde, problemin anlam\u0131n\u0131n<\/em> bile de\u011fi\u015fti\u011fi nihai bir ad\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bilim felsefesi bize, bilimin “do\u011frular\u0131” biriktirdi\u011fi statik bir bilgi y\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil, s\u00fcrekli devam eden dinamik bir problem \u00e7\u00f6zme s\u00fcreci oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bu s\u00fcre\u00e7; anomalileri fark etmeyi, yarat\u0131c\u0131 hipotezler kurmay\u0131, bu hipotezleri ac\u0131mas\u0131zca test etmeyi (Popper) ve bazen de t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131m\u0131z\u0131 k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirmeyi (Kuhn) i\u00e7erir. Bilimin g\u00fcc\u00fc, “kesin cevaplara” sahip olmas\u0131ndan de\u011fil, cevap aray\u0131\u015f\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 bu ele\u015ftirel ve kendini d\u00fczelten problem \u00e7\u00f6zme y\u00f6nteminden gelir.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Bilim, en temel tan\u0131m\u0131yla, evreni anlama ve a\u00e7\u0131klama \u00e7abas\u0131d\u0131r. Bu \u00e7aban\u0131n motoru ise merakt\u0131r; kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan “problemleri” \u00e7\u00f6zme arzusudur. Bilim felsefesi, bilimin bu temel i\u015flevini nas\u0131l yerine getirdi\u011fini, yani problemleri nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, onlara nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretti\u011fini ve bu \u00e7\u00f6z\u00fcmlerin ge\u00e7erlili\u011fini nas\u0131l test etti\u011fini inceler. Bilimdeki bir “problem”, g\u00fcnl\u00fck hayattakinden biraz farkl\u0131d\u0131r. Genellikle mevcut bir teori veya […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_gspb_post_css":"","om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"wpai_generated_summary":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[14,16],"class_list":["post-80","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-analiz","tag-bilim"],"blocksy_meta":{"styles_descriptor":{"styles":{"desktop":"","tablet":"","mobile":""},"google_fonts":[],"version":7}},"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=80"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":93,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/80\/revisions\/93"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=80"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=80"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/erendogu.com\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=80"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}4. De\u011ferlendirme ve Kuram Geli\u015ftirme<\/h2>\n\n\n\n
5. (Bazen) Radikal \u00c7\u00f6z\u00fcm: Paradigma De\u011fi\u015fimi<\/h2>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n